"Xuân về trong trái tim đồng bào 2026": Kể câu chuyện văn hóa từ nhịp sống đồng bào

Đồng bào ở đâu VTV5 ở đó

Năm nay, ekip Ban Truyền hình tiếng dân tộc (Đài Truyền hình Việt Nam) đã lựa chọn cách thể hiện mới cho "Xuân về trong trái tim đồng bào" với kỳ vọng mang đến một “món ăn tinh thần” giàu bản sắc và nhiều bất ngờ. Đại diện ekip, đạo diễn NSƯT Đỗ Quốc Đạt đã có những chia sẻ đầy cảm xúc về hành trình thực hiện chương trình này. 

Với một chương trình ghi hình hoàn toàn trong không gian bản làng như “Xuân về trong trái tim đồng bào 2026”, đâu là thử thách lớn nhất của ê-kíp trong quá trình tác nghiệp?

Với một chương trình ghi hình hoàn toàn trong không gian bản làng như Xuân về trong trái tim đồng bào 2026, thử thách lớn nhất đối với ekip không chỉ nằm ở yếu tố kỹ thuật hay điều kiện tác nghiệp, mà nằm ở việc làm sao giữ được sự chân thực của đời sống bản địa trong khi vẫn đảm bảo yêu cầu về hình ảnh và ngôn ngữ truyền hình.

Không gian bản làng là một không gian sống, mọi hoạt động đều diễn ra theo nhịp sinh hoạt tự nhiên của người dân, chứ không theo nhịp sản xuất của truyền hình. Vì vậy, ekip phải học cách thích nghi, quan sát, chờ đợi và tôn trọng nhịp sống ấy, thay vì áp đặt kịch bản cứng. Chỉ khi hòa mình vào đời sống của cộng đồng, chúng tôi mới có thể bắt được những khoảnh khắc thật, từ ánh mắt, nụ cười, đến những nghi lễ và sinh hoạt thường ngày.

Bên cạnh đó chúng tôi còn dựng một sân khấu lớn cho buổi biểu diễn văn nghệ của bà con, điều kiện thời tiết tự nhiên, địa hình, ánh sáng và hạ tầng tại bản làng cũng đặt ra nhiều thách thức cho khâu kỹ thuật. Tuy nhiên, với chúng tôi, những khó khăn ấy là một phần của hành trình, bởi chính việc ghi hình trong bối cảnh thật mới tạo nên giá trị và cảm xúc riêng cho chương trình.

Quan trọng hơn cả, ekip luôn xác định rằng mình không chỉ đến để ghi hình, mà đến để lắng nghe, thấu hiểu và kể lại câu chuyện của đồng bào bằng sự tôn trọng. Khi giữ được tinh thần đồng bào ở đâu VTV5 ở đó, thì những thử thách trở thành động lực để chương trình có thể chạm tới chiều sâu văn hóa và trái tim khán giả.

Làng Tày Thái Hải dường như trở thành một “nhân vật” của chương trình. Có khoảnh khắc nào khiến ê-kíp phải thay đổi cách dàn dựng ban đầu?

Trong quá trình làm chương trình, làng Tày Thái Hải không còn đơn thuần là bối cảnh, mà dần trở thành một nhân vật có đời sống và cảm xúc riêng. Có một khoảnh khắc khiến tôi và ê-kíp thực sự xúc động, đó là buổi sinh hoạt rất bình dị của người Tày vào buổi tối: bên bếp lửa, người bà chậm rãi dạy cháu từng câu hát Then, từng nhịp gảy đàn tính, trong khi cả gia đình lặng lẽ ngồi nghe.

Không có sân khấu, không có ánh đèn rực rỡ, nhưng không gian ấy lại chứa đựng sức nặng văn hóa rất lớn. Ban đầu, chúng tôi dự kiến dàn dựng cảnh hát Then theo hướng sân khấu hóa, nhưng khi chứng kiến khoảnh khắc đời thường đó, ê-kíp đã quyết định thay đổi cách tiếp cận, bỏ bớt yếu tố dàn dựng, giữ lại không gian tự nhiên, ánh sáng bếp lửa và nhịp sinh hoạt thật.

Chính sự giản dị ấy tạo nên chiều sâu cảm xúc mà không sự sắp đặt nào thay thế được. Từ đó, chúng tôi càng tin rằng điều quan trọng nhất không phải là khuôn hình đẹp về mặt hình thức, mà là ghi lại khoảnh khắc văn hóa đang sống và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Và Thái Hải trở thành một nhân vật đúng nghĩa trong chương trình.

Việc quy tụ nhiều cộng đồng dân tộc cùng “ăn Tết chung - vui xuân chung” trong một không gian mở chắc hẳn tạo ra rất nhiều tình huống bất ngờ. Trong suốt quá trình ghi hình, có câu chuyện hậu trường nào khiến đạo diễn nhớ nhất, thậm chí nằm ngoài kịch bản?

Cộng đồng dân tộc cùng ăn tết chung và vui xuân chung trong một không gian mở sẽ có rất nhiều tình huống bất ngờ đã xảy ra. Chính những điều ngoài kịch bản ấy lại tạo nên linh hồn của chương trình. Có một khoảnh khắc mà tôi và ê kíp nhớ mãi, đó là trong lúc chuẩn bị ghi hình một tiết mục theo kế hoạch, bất ngờ một nhóm phụ nữ Tày và Mông tự nhiên rủ nhau đứng thành vòng tròn, vừa vỗ tay vừa hát, trong khi các em nhỏ của dân tộc Cao Lan và Tày chạy quanh, cười nói rất hồn nhiên. Khoảnh khắc ấy hoàn toàn không có trong kịch bản, cũng không ai sắp đặt trước. Nhưng khi chứng kiến sự tự nhiên và gắn kết ấy, tôi lập tức quyết định thay đổi thứ tự ghi hình, ưu tiên quay lại trọn vẹn cảnh sinh hoạt này. Và khi đó tinh thần vui xuân chung được thể hiện rõ hơn bất kỳ lời dẫn nào. 

"Xuân về trong trái tim đồng bào 2026" sẽ đổi mới về cách kể chuyện và tư duy dàn dựng

So với những mùa “Xuân về trong trái tim đồng bào” trước, anh đánh giá đâu là điểm mới rõ nét nhất của phiên bản 2026, cả về tư duy dàn dựng lẫn cách kể câu chuyện văn hóa?

Điểm mới rõ nét nhất của Xuân về trong trái tim đồng bào 2026 nằm ở sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy dàn dựng. Từ cách làm thiên về trình diễn, sang cách tiếp cận lấy đời sống cộng đồng làm trung tâm. Nếu ở những mùa trước, chương trình chủ yếu khắc họa mùa xuân thông qua các tiết mục nghệ thuật tiêu biểu, thì năm nay chúng tôi đi sâu hơn vào cách mùa xuân hiện diện trong từng sinh hoạt thường ngày của đồng bào. Bữa cơm gia đình, bếp lửa, tiếng hát bên hiên nhà, cho tới những hoạt động rất đời như chơi thể thao, giao lưu bạn bè. Cách kể một câu chuyện văn hóa như một dòng chảy cảm xúc liên tục, thay vì chia tách rõ ràng giữa nghi lễ, hội hè và biểu diễn. Các yếu tố này được đan xen, hòa quyện vào nhau trong một không gian mở tại làng Tày Thái Hải. Từ đó khán giả sẽ cảm nhận mùa xuân như một trạng thái sống, chứ không chỉ là một sự kiện. Bối cảnh bản làng vì thế không còn là phông nền, mà trở thành một nhân vật đồng hành cùng câu chuyện.

Là người nhiều năm gắn bó với các chương trình văn hóa, dân tộc, anh cảm nhận như thế nào về sự thay đổi trong đời sống của đồng bào hôm nay, và điều đó đã tác động ra sao đến cách anh làm chương trình năm nay?

Là một Đạo diễn có nhiều năm gắn bó với các chương trình văn nghệ dân tộc, tôi cảm nhận rõ đời sống của đồng bào hôm nay đã có nhiều thay đổi tích cực, cả về vật chất lẫn tinh thần. Dưới ánh sáng chủ chương, đường lối chỉ đạo của Đảng và các cấp chính quyền, hạ tầng cơ sở được cải thiện, giao thông thuận lợi hơn, trẻ em được đến trường đầy đủ hơn. Đồng bào có thêm cơ hội tiếp cận thông tin và các phương thức sản xuất mới. Những thay đổi ấy tạo nên một diện mạo mới cho bản làng, năng động và cởi mở hơn so với trước đây.Tuy nhiên, điều khiến tôi trăn trở là trong quá trình đổi thay đó làm sao để cộng đồng các dân tộc anh em giữ vững được ý thức về bản sắc văn hóa của mình. Các nghi lễ, làn điệu dân ca, phong tục hay nếp sinh hoạt cộng đồng sẽ được duy trì trong đời sống hiện đại. Chính từ suy nghĩ phát triển văn hóa truyền thống song hành tiếp cận, tiếp thu những nét hiện đại đã tác động trực tiếp đến cách thể hiện của chương trình năm nay.Thay vì chỉ tập trung tái hiện những giá trị xưa cũ, tôi và anh em quay phim, kỹ thuật lựa chọn cách kể câu chuyện về một đời sống đang vận động, nơi văn hóa truyền thống vẫn tồn tại trong những hình thức mới, trong những không gian mới và trong chính lựa chọn của đồng bào hôm nay.

Vậy theo anh, thông điệp mà chương trình muốn gửi tới khán giả đó là gì?

Sau khi hoàn thành chương trình Xuân về trong trái tim đồng bào 2026, điều tôi mong nhất là khán giả sẽ mang theo một cảm giác ấm áp và lắng lại, giống như vừa trở về từ một chuyến đi dài đến một bản làng thân quen. Không phải là sự choáng ngợp bởi hình ảnh hay tiết mục, mà là một cảm xúc nhẹ nhàng nhưng sâu và bền. Đó là cảm xúc về tình người, về sự gắn kết và về vẻ đẹp mộc mạc của đời sống. Tôi mong khán giả sau khi xem vẫn còn giữ trong mình hình ảnh những con người bình dị vui đón tết. Là nụ cười bên bếp lửa, là vòng tay trong hội xuân bên điệu dân ca, dân vũ trong không gian bản làng. Từ đó mỗi người có thể thấy rằng mùa xuân không chỉ là một thời khắc của thiên nhiên mà là một trạng thái tinh thần, được tạo nên từ sự sẻ chia, từ tình yêu thương và từ ý thức trân trọng cội nguồn.

Thông điệp chủ đạo của chương trình là “Những giá trị văn hóa và tình người chính là điểm tựa để chúng ta đi tiếp một cách vững vàng. Khi con người còn nhớ mình đến từ đâu, còn biết trân trọng những gì đang có thì mùa xuân sẽ luôn hiện hữu trong trái tim mỗi người”.