Ngăn thực phẩm bẩn, độc hại: Không thể chỉ trông chờ may rủi

Trẻ em lại là "khách hàng tiềm năng" cho thực phẩm bẩn, độc hại

Chỉ trong 1 tuần, người dân TP Hồ Chí Minh và cả nước lại rúng động với hàng loạt vụ thực phẩm bẩn, độc hại. Hôm thứ ba 27/1, 3000 tấn ốc được ngâm tẩm bằng thủy tinh lỏng bị phát hiện. Một ngày sau, ngành chức năng triệt phá đường dây pha thạch tín vào thuốc diệt tủy răng, bán cho nhiều phòng khám nha khoa khắp cả nước. Ngay sau đó, báo chí phanh phui vụ Sago Food đưa thực phẩm bẩn vào bếp ăn bán trú cho học sinh. Ngày 29/1, lại thêm một vụ dùng đậu nành và hương liệu hóa chất để sản xuất hàng tấn cafe giả bị phat... Trong bối cảnh thực phẩm bẩn, hàng giả, sữa giả, thuốc giả... luôn là nỗi lo lắng với người tiêu dùng suốt cả năm qua.

Những ngày cuối năm, khi không khí Tết Nguyên đán 2026 đang đến rất gần, lẽ ra người dân như chị Hiền (phường Phước Long, TP Hồ Chí Minh) chỉ cần lo sắm sửa, chuẩn bị cho những bữa cơm sum họp. Thế nhưng, một nỗi sợ âm thầm lại ngày càng lớn dần đó chính là: Dùng gì để đảm bảo an toàn?

Chị Hiền là một trong những phụ huynh từng mua phải sữa HiUp giả trong vụ án sản xuất sữa giả gây xôn xao dư luận thời gian qua. Chị cho biết, vì mong muốn cải thiện chiều cao cho con trai đang trong độ tuổi phát triển, chị thường xuyên tìm kiếm các sản phẩm hỗ trợ dinh dưỡng.

"Cuối năm 2024, tôi liên tục thấy quảng cáo sữa HiUp xuất hiện trên mạng xã hội bởi nhiều người nổi tiếng quảng cáo. Sản phẩm được giới thiệu rất bài bản, đánh trúng tâm lý của phụ huynh có con đang lớn." chị Hiền kể.

Chỉ đến khi vụ việc bị cơ quan chức năng phanh phui, chị mới bàng hoàng nhận ra thứ mình từng tin tưởng, từng cho con sử dụng mỗi ngày, lại là hàng giả. "Điều khiến tôi ám ảnh nhất không chỉ là mất tiền, mà là không biết con mình đã từng uống phải thứ gì", chị Hiền chia sẻ.

Đó không còn là nỗi lo mang tính cá nhân, mà đã trở thành cảm giác phổ biến trong xã hội, khi liên tiếp các vụ việc liên quan đến sản xuất, mua bán hàng giả, hàng kém chất lượng bị phát hiện. Từ thực phẩm, sữa, thuốc chữa bệnh cho đến các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Đáng sợ hơn, nhiều vụ việc trong số đó, kẻ xấu nhắm đến thị trường thực phẩm, dịch vụ, sản phẩm cho trẻ em, những đối tượng yếu thế tuyệt đối trong xã hội.

Khi niềm tin bị bào mòn từng bữa ăn

Thời gian qua, lực lượng chức năng trên cả nước liên tục phát hiện nhiều đường dây vi phạm nghiêm trọng, với thủ đoạn tinh vi và quy mô lớn, kéo dài trong nhiều năm.

Tại TP Hồ Chí Minh, cơ quan chức năng đã đột kích và khởi tố cơ sở Châu Phát, chuyên sản xuất hàng trăm tấn mì sợi sử dụng các chất cấm như hàn the, soda, silicate để tăng độ dai và tạo màu sắc bắt mắt. Đây là những hóa chất bị cấm sử dụng trong thực phẩm, tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với sức khỏe người tiêu dùng. Hoạt động sản xuất mì "bẩn" này diễn ra trong thời gian dài trước khi bị phát hiện, với lượng lớn sản phẩm đã được đưa ra thị trường.

Tiếp đó, dư luận rúng động trước vụ việc tại Hải Phòng, khi cơ quan công an bắt giữ Giám đốc điều hành Công ty Halong Canned Food JSC. Kết quả điều tra cho thấy hơn 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn Châu Phi đã được sử dụng làm nguyên liệu chế biến thực phẩm, trong đó có pate đóng hộp và nhiều sản phẩm khác.

Cũng tại TP Hồ Chí Minh, cơ quan chức năng đã bắt giữ 7 đối tượng trong đường dây sản xuất "thịt bò giả" từ thịt lợn. Các đối tượng sử dụng máu bò pha chế cùng hóa chất tạo màu để biến thịt lợn thành "thịt bò", cung cấp cho các nhà hàng tiêu thụ trên thị trường. Hoạt động này diễn ra từ đầu năm 2025, với quy mô khoảng 600 kg sản phẩm mỗi ngày – một con số khiến nhiều người không khỏi giật mình.

Chưa dừng lại ở đó, cơ quan chức năng tại nhiều địa phương tiếp tục phát hiện các vụ việc khác như: Khởi tố vụ sản xuất gần 3 tấn giá đỗ sử dụng chất cấm tại Hưng Yên; Phát hiện đường dây trộn hoạt chất tân dược vào "thuốc đông y"; Triệt phá đường dây pha trộn thạch tín trắng (Arsenic trioxide) thành hơn 3.000 lọ "diệt tủy răng" cung cấp cho các cơ sở nha khoa trên toàn quốc...

Gần đây nhất, ngày 28/01/2026 , dư luận tiếp tục hoang mang trước thông tin nghi vấn phù phép "thịt heo bẩn" trong bữa cơm của học sinh liên quan đến Công ty TNHH Thương mại An Phước Thắng SG (Sago Food) – đơn vị cung cấp suất ăn bán trú cho nhiều trường học tại quận 7 (cũ). Trước lo ngại này, TP Hồ Chí Minh đã yêu cầu các trường tạm dừng bữa ăn bán trú có sử dụng sản phẩm của Sago Food.

"Người lớn ăn còn lo, huống chi là bữa ăn của con mình ở trường. Phụ huynh gần như không có cách nào kiểm soát ngoài việc trông chờ vào cơ quan chức năng," chị Mai Hoàng Linh (phụ huynh có con học tại một trường trên địa bàn TP Hồ Chí Minh) than thở.

Thông tin tại họp báo kinh tế – xã hội chiều 29/1, bà Nguyễn Thị Hạnh, Phó chủ tịch UBND xã Hiệp Phước, cho biết dù kết luận cuối cùng chưa được công bố, tuy nhiên nghiêm túc nhìn nhận đây là vụ việc nghiêm trọng, bởi liên quan trực tiếp đến bữa ăn bán trú trong trường học, ảnh hưởng đến sức khỏe học sinh và niềm tin của phụ huynh. Vụ việc cần được làm rõ, xử lý thận trọng và khách quan.

Nỗi sợ không thể tránh, không thể phòng vệ

Điều đáng lo ngại nhất không chỉ nằm ở các vụ án, mà ở cảm giác bất lực của người tiêu dùng. Bởi khác với các loại tội phạm thông thường, đây là những hành vi rất khó nhận biết. Nhãn mác vẫn đầy đủ. Quảng cáo vẫn hấp dẫn. Giá cả thậm chí còn "phải chăng". Người dân không có công cụ để kiểm tra, cũng không đủ chuyên môn để phân biệt thật – giả, an toàn – độc hại.

Nỗi sợ ấy không ồn ào, nhưng dai dẳng: ăn cũng lo, uống cũng sợ; mua thực phẩm về cho gia đình thì thấp thỏm; cho con dùng sữa, dùng thuốc thì hoang mang. Đó là nỗi sợ "không thể tránh", bởi không ai có thể tự sản xuất mọi thứ mình tiêu dùng. Là nỗi sợ "không thể kiểm soát", bởi thị trường quá rộng, thủ đoạn quá tinh vi. Và cũng là nỗi sợ "không thể phòng vệ", khi người dân chỉ biết trông chờ vào các đợt kiểm tra, truy quét của lực lượng chức năng.

Mỗi vụ án được phát hiện, xử lý là điều đáng ghi nhận. Nhưng song song với đó là một câu hỏi day dứt: "Trước khi bị phát hiện, những sản phẩm này đã đi qua bao nhiêu bữa ăn, bao nhiêu cơ thể, bao nhiêu đứa trẻ?" Không ai muốn sống cả đời với cảm giác mơ hồ rằng có thể mình, hoặc người thân, đã từng sử dụng phải những sản phẩm độc hại mà không hề hay biết.

Khi niềm tin bị xói mòn, mỗi món hàng trên kệ không chỉ còn là một sản phẩm, mà là một dấu hỏi về đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội.

Cần giữ lại niềm tin cho người tiêu dùng

Trả lời cho những vấn đề nêu trên, luật sư Hà Trọng Đại - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hà Trọng Đại và Cộng sự (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng: "Nghị định 15 được ban hành nhằm thay thế Nghị định 38, tuy nhiên trên thực tế vẫn còn tồn tại không ít khoảng trống pháp lý. Có những nhóm sản phẩm đặc thù (ví dụ sản phẩm bổ sung dinh dưỡng, sản phẩm dùng cho trẻ nhỏ) dù có điều chỉnh nhưng vẫn chưa đủ chặt chẽ trong thủ tục đăng ký/đăng ký lại và hậu kiểm nghiêm ngặt, dễ tạo kẽ hở cho sản phẩm không đạt chất lượng ra thị trường. Một số chế tài xử phạt hiện nay chưa đủ sức răn đe, thậm chí với nhiều hành vi vi phạm chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính bằng tiền, dẫn đến tâm lý "chấp nhận nộp phạt để vi phạm".

Bên cạnh đó, chức năng, nhiệm vụ và năng lực thực thi của một số cơ quan quản lý chưa được nâng cao, gây khó khăn trong việc phát hiện sớm và ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm. Khi chế tài còn nhẹ, công tác xử lý gặp nhiều vướng mắc, các hành vi sai phạm vì thế có điều kiện phát sinh, lan rộng.

Luật sư cũng cho rằng, quy định pháp luật liên quan đến việc đăng ký, công bố sản phẩm hiện vẫn còn lỏng lẻo, thiếu chặt chẽ, tạo ra những kẽ hở để các đối tượng lợi dụng, hợp thức hóa sản phẩm không bảo đảm chất lượng hoặc không đúng quy định.

Tuy vậy, ở chiều ngược lại, thời gian gần đây, các cơ quan chức năng đã có những động thái xử lý quyết liệt hơn nhằm củng cố niềm tin cho người tiêu dùng. Nhiều vụ việc nghiêm trọng, mang tính điển hình đã được đưa ra ánh sáng và xử lý nghiêm minh nhằm tăng tính răn đe, trong đó có thể kể đến vụ án nhận hối lộ xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) và liên quan đến nhiều người đứng đầu cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp trên phạm vi cả nước.

Một xã hội lành mạnh không chỉ cần sự nghiêm minh của pháp luật, mà còn cần một thị trường mà người dân có thể yên tâm tiêu dùng. Việc phát hiện, xử lý các đường dây vi phạm là cần thiết, nhưng về lâu dài, điều xã hội cần không chỉ là thêm những vụ bắt giữ, mà là một hàng rào đủ an toàn để người dân thôi phải sống bằng may rủi.